Oleh: Dr Aini Fatihah Roslam
ULASAN | Ketegangan geopolitik yang semakin meningkat antara Amerika Syarikat, Israel dan Iran memberi implikasi yang melangkaui kawasan Asia Barat dan berpotensi mempengaruhi kestabilan sistem antarabangsa secara lebih luas.
Konflik yang melibatkan kuasa besar dan kuasa serantau ini bukan sahaja menjejaskan keseimbangan kuasa di Asia Barat, tetapi turut memberi kesan kepada negara yang tidak terlibat secara langsung seperti Malaysia.
Dalam era globalisasi ekonomi dan keselamatan yang saling berkait, konflik tersebut menghasilkan kesan limpahan terhadap keselamatan maritim, keselamatan tenaga dan keselamatan ekonomi Malaysia.
Dari perspektif kajian keselamatan antarabangsa, konsep keselamatan kini tidak lagi terhad kepada dimensi ketenteraan semata-mata, tetapi turut merangkumi dimensi ekonomi, tenaga dan keselamatan maritim yang menjadi asas kepada kestabilan negara.
Oleh itu, analisis terhadap impak konflik Amerika Syarikat-Israel-Iran perlu dilihat dalam kerangka keselamatan strategik yang lebih luas.
Keselamatan maritim dan laluan perdagangan global
Salah satu implikasi paling signifikan daripada konflik ini berkaitan dengan keselamatan maritim global. Asia Barat menempatkan beberapa laluan perkapalan strategik yang memainkan peranan penting dalam perdagangan tenaga dunia, khususnya laluan di Selat Hormuz. Laluan ini merupakan antara laluan perdagangan utama minyak global dan merupakan salah satu titik sempit strategik dalam sistem perdagangan antarabangsa.
Sekiranya konflik ini semakin memuncak, risiko gangguan terhadap aliran minyak dan perdagangan maritim melalui Selat Hormuz akan meningkat.
Gangguan tersebut bukan sahaja menjejaskan bekalan tenaga global, tetapi turut meningkatkan kos insurans perkapalan dan kos logistik antarabangsa.
Bagi Malaysia, implikasi terhadap keselamatan maritim adalah signifikan kerana negara ini terletak di salah satu laluan perdagangan paling sibuk di dunia iaitu Selat Melaka.
Selat Melaka merupakan laluan utama yang menghubungkan perdagangan antara Asia Timur, Asia Selatan, Asia Barat dan Eropah. Sebarang gangguan terhadap aliran perdagangan global akibat konflik di Asia Barat boleh meningkatkan tekanan terhadap laluan alternatif termasuk Selat Melaka.
Keadaan ini berpotensi meningkatkan kepadatan trafik maritim, risiko keselamatan pelayaran dan ancaman keselamatan bukan tradisional seperti penyeludupan, jenayah rentas sempadan serta aktiviti lanun.
Oleh itu, konflik di Asia Barat secara tidak langsung meningkatkan kepentingan strategik Selat Melaka dan menuntut Malaysia memperkukuhkan keupayaan pengawasan maritim dan kerjasama keselamatan dengan negara jiran serantau.
Keselamatan tenaga dan kestabilan bekalan
Selain keselamatan maritim, konflik tersebut turut memberi implikasi besar terhadap keselamatan tenaga Malaysia. Asia Barat merupakan salah satu sumber utama pengeluaran minyak dan gas dunia. Ketidakstabilan di rantau tersebut sering kali mencetuskan volatiliti harga tenaga global.
Walaupun Malaysia merupakan pengeksport bersih minyak dan gas asli, negara ini masih bergantung kepada import bagi sebahagian produk petroleum bertapis serta sumber tenaga tertentu. Oleh itu, gangguan terhadap bekalan tenaga global boleh meningkatkan harga tenaga domestik serta memberi tekanan kepada dasar subsidi kerajaan.
Dalam konteks keselamatan tenaga, konflik ini menonjolkan kepentingan kepelbagaian sumber tenaga serta pembangunan sumber tenaga alternatif bagi mengurangkan pergantungan terhadap pasaran tenaga global yang tidak stabil. Perspektif keselamatan tenaga menekankan bahawa kestabilan bekalan tenaga merupakan elemen penting dalam memastikan kelangsungan pembangunan ekonomi dan kestabilan politik sesebuah negara.
Selain itu, kenaikan harga minyak global akibat konflik berpotensi memberikan keuntungan fiskal jangka pendek kepada Malaysia melalui hasil petroleum. Walau bagaimanapun, keuntungan tersebut perlu diimbangi dengan kesan inflasi dan peningkatan kos pengeluaran yang boleh menjejaskan daya saing ekonomi negara.
Keselamatan ekonomi dan ketahanan nasional
Dimensi ketiga yang penting ialah keselamatan ekonomi. Konflik geopolitik sering mencetuskan ketidaktentuan dalam pasaran kewangan global serta menjejaskan kestabilan ekonomi antarabangsa.
Ketegangan antara Amerika Syarikat-Israel-Iran berpotensi menjejaskan keyakinan pelabur global serta mengurangkan aliran pelaburan ke pasaran negara membangun.
Malaysia sebagai ekonomi terbuka yang sangat bergantung kepada perdagangan antarabangsa amat sensitif terhadap perubahan dalam ekonomi global. Sekiranya konflik tersebut menyebabkan kelembapan ekonomi dunia, permintaan terhadap eksport Malaysia seperti produk elektronik, komponen elektrik dan barangan pembuatan boleh terjejas.
Selain itu, ketidaktentuan geopolitik juga boleh menyebabkan turun naik nilai mata wang dan aliran keluar modal dari pasaran kewangan domestik. Dalam kerangka keselamatan ekonomi, kestabilan sistem kewangan dan perdagangan antarabangsa merupakan elemen penting dalam memastikan ketahanan ekonomi sesebuah negara.
Dalam konteks ini, konflik Amerika Syarikat-Israel-Iran memperlihatkan bagaimana ancaman keselamatan moden sering bersifat tidak langsung dan mempengaruhi kestabilan negara melalui saluran ekonomi global. Oleh itu, strategi keselamatan negara perlu memberi penekanan kepada pembangunan ketahanan ekonomi, kepelbagaian perdagangan serta pengukuhan daya tahan rantaian bekalan.
Implikasi terhadap strategi dasar luar Malaysia
Selain dimensi ekonomi dan keselamatan, konflik ini turut mempunyai implikasi terhadap orientasi dasar luar Malaysia. Malaysia secara tradisinya mengamalkan pendekatan diplomasi berkecuali dan menyokong penyelesaian konflik secara aman melalui institusi multilateral seperti Pertubuhan Bangsa Bangsa Bersatu (PBB).
Dalam konteks konflik Amerika Syarikat-Israel-Iran, Malaysia berkemungkinan akan terus menyokong penyelesaian diplomatik serta menekankan kepentingan undang-undang antarabangsa dan dialog antara negara yang terlibat.
Pendekatan ini selari dengan tradisi dasar luar Malaysia yang menekankan multilateralisme, keamanan serantau dan kestabilan global.
Pada masa yang sama, konflik ini turut mencerminkan perubahan struktur sistem antarabangsa yang semakin dipengaruhi oleh persaingan kuasa besar. Dalam keadaan tersebut, negara sederhana seperti Malaysia perlu mengamalkan diplomasi strategik yang seimbang bagi mengekalkan hubungan baik dengan pelbagai kuasa global.
Konflik antara Amerika Syarikat, Israel dan Iran bukan sekadar krisis serantau di Asia Barat, tetapi merupakan perkembangan geopolitik yang mempunyai implikasi strategik yang lebih luas.
Bagi Malaysia, kesan konflik ini dapat dilihat melalui tiga dimensi utama iaitu keselamatan maritim, keselamatan tenaga dan keselamatan ekonomi.
Gangguan terhadap laluan perdagangan global, volatiliti harga tenaga dan ketidaktentuan ekonomi dunia menunjukkan bahawa keselamatan negara pada masa kini semakin dipengaruhi oleh dinamika geopolitik global. Oleh itu, Malaysia perlu memperkukuhkan ketahanan strategik melalui pengukuhan keselamatan maritim, kepelbagaian sumber tenaga serta pembangunan daya tahan ekonomi.
Pendekatan yang menyeluruh ini penting bagi memastikan Malaysia mampu menghadapi cabaran keselamatan yang semakin kompleks dalam sistem antarabangsa kontemporari.
*** Penulis adalah Pensyarah Kanan, Jabatan Hubungan Antarabangsa, Keselamatan dan Undang-undang Universiti Pertahanan Nasional Malaysia (UPNM)
