Oleh: Prof. Wan Abd Manan
ULASAN | Kemarahan Khairy Jamaluddin (KJ) mungkin lebih meyakinkan sekiranya beliau terlebih dahulu bertanya satu soalan mudah: Mengapa ahli akademik Malaysia bersikap berhati-hati?
KJ menuduh profesor sejarah sebagai pengecut, kononnya berdiam diri ketika maklumat salah tentang sejarah Malaysia tersebar tanpa dicabar. Ia satu tuduhan yang keras. Lebih menarik, ia datang daripada seorang yang dilahirkan di Kuwait City, mendapat pendidikan di United World College of South East Asia di Singapura sebelum melanjutkan pengajian ke University of Oxford dan University College London, jauh daripada iklim politik yang kini beliau kritik kepada golongan akademik.
Mari berterus terang: Sikap berhati-hati ahli akademik Malaysia bukan kelemahan peribadi. Ia adalah tindak balas rasional yang terbentuk daripada sejarah panjang penindasan negara. Dan parti yang paling banyak menyumbang kepada budaya itu ialah parti yang memberi laluan kepada kerjaya politik KJ sendiri.
Negara Bukan Sekadar Membisukan Ahli Akademik – Ia Memenjarakan Mereka
Ketika petani di Malaysia bangkit menentang perampasan tanah dan penindasan, golongan intelektual, pemikir dan akademiklah yang memberikan asas moral dan analisis kepada perjuangan itu. Apa yang dilakukan kerajaan Barisan Nasional? Mereka menggunakan ISA.
Operasi Lalang pada tahun 1987 menjadi contoh paling jelas, lebih 100 aktivis, peguam, ahli politik dan tokoh masyarakat ditahan tanpa bicara. Antara mereka ialah individu yang “kesalahannya” hanyalah berfikir secara kritikal dan bercakap jujur tentang ketidaksamaan, ketidakadilan dan penyalahgunaan kuasa.
Dan itu bukan kes terpencil. Ia adalah satu pola.
Bayangan Yang Menghantui Golongan Intelektual Malaysia
Dr Syed Husin Ali, ahli sosiologi, akademik dan senator ditahan di bawah ISA bukan sekali tetapi dua kali. Kajian beliau mengenai masyarakat tani Melayu dan kemiskinan luar bandar dianggap ancaman. “Kesalahannya” ialah melihat realiti yang mahu disembunyikan oleh negara.
Ahmad Boestaman, salah seorang tokoh nasionalisme Melayu, menghabiskan bertahun-tahun dalam penjara. Radikalismenya lahir daripada komitmen mendalam terhadap kemerdekaan sebenar yang melampaui kompromi dengan struktur kolonial.
Pak Sako pula terpaksa melarikan diri dari negara. Struktur negara pasca-merdeka tidak memberi ruang kepada mereka yang mempunyai visi pembebasan berbeza daripada elit pemerintah.
Di seberang Tambak Johor, Syed Zahari, editor, penyair dan intelektual ditahan hampir 17 tahun tanpa bicara di Singapura di bawah ISA. Tujuh belas tahun. Kerana berfikir. Kerana menulis. Kerana enggan berdiam diri.
Ini bukan nota kaki sejarah. Ini sejarah hidup tentang apa yang berlaku kepada golongan pemikir di rantau ini apabila mereka bercakap benar kepada kuasa.
Kes Pewaris Akademik Allahyarham Prof. Ahmad Boestaman: Ahmat Adam
Pertimbangkan tokoh seperti Allahyarham Profesor Emeritus Dato’ Dr. Ahmat Adam, seorang ahli sejarah teliti yang membawa disiplin akademik kepada persoalan yang sering dianggap sudah selesai.
Kajian beliau mengenai Batu Bersurat Terengganu, sejarah Hang Tuah dan kelemahan metodologi historiografi rasmi Malaysia bukan provokasi. Itu ilmu. Itu kesarjanaan sebenar.
Namun di manakah ahli politik ketika beliau mengemukakan pandangan tersebut? Di mana UMNO, BN atau ekosistem politik KJ untuk mempertahankan perdebatan sejarah berdasarkan bukti dan disiplin ilmu, bukannya mitos dan kepentingan politik?
Jawapannya: tiada.
Lebih buruk, budaya politik yang mereka bina menjadikan penyelidikan seperti itu berisiko kepada kerjaya dan keselamatan peribadi.
KJ mahu ahli akademik “turun dari menara gading”. Tetapi beliau harus bertanya: siapa yang membina dinding menara itu?
Golongan akademik terpaksa memilih bahasa yang berhati-hati dan menapis diri sendiri kerana alternatifnya, seperti yang dilalui Syed Husin Ali dan Ahmad Boestaman ialah penjara di Kamunting.
Privilej Untuk Marah
Ada sesuatu yang ironik apabila kritikan ini datang khusus daripada KJ.
Beliau ialah anak kepada pegawai diplomatik kanan yang pernah menjadi Pesuruhjaya Tinggi Malaysia ke United Kingdom. Beliau membesar dalam lingkungan diplomatik, belajar di sekolah elit antarabangsa dan melanjutkan pelajaran ke Oxford.
Kenaikan politiknya bukan berlaku walaupun sistem BN wujud, tetapi kerana sistem itu. Beliau memasuki politik melalui koridor kuasa di Putrajaya sebagai pegawai khas kepada Timbalan Perdana Menteri.
Selama bertahun-tahun, beliau antara tokoh muda paling berpengaruh dalam parti yang memerintah Malaysia lebih enam dekad, parti yang menahan ahli akademik, mengganggu penyelidik dan menjadikan sejarah sebagai alat politik, bukan medan ilmu.
Kini, selepas meninggalkan politik tanpa pernah ditahan, dipantau atau diugut kerana pandangannya, beliau mempunyai keberanian untuk memanggil profesor sebagai pengecut?
Keberanian yang dituntut KJ daripada ahli akademik ialah keberanian yang beliau sendiri tidak pernah dipaksa tunjukkan. Beliau beroperasi dalam sistem yang melindunginya. Tokoh seperti Syed Husin Ali pula berdepan sistem yang memenjarakan mereka.
Siapa Sebenarnya Melawan Rasuah dan Kronisme?
KJ sering dilihat sebagai pengkritik sistem. Tetapi tradisi intelektual yang benar-benar melawan rasuah, kronisme dan penguasaan elit di Malaysia sebenarnya datang daripada ahli akademik.
Ia hidup dalam karya ahli ekonomi seperti Ishak Shari yang mengkaji kegagalan pembangunan terhadap golongan marhaen dan masyarakat luar bandar.
Ia hidup dalam penulisan Jomo Kwame Sundaram yang mencabar ortodoksi neoliberal ketika tindakan itu membawa risiko besar kepada kerjaya.
Ia hidup dalam karya The Myth of the Lazy Native oleh Syed Hussein Alatas yang menjadi bentuk penentangan intelektual terhadap ideologi kolonial dan pascakolonial.
Mereka tidak mempunyai studio podcast. Mereka mempunyai dewan kuliah, buku dan dalam beberapa kes, arahan tahanan ISA.
Golongan pemikir sebenarnya telah bersuara. Mereka telah melawan.
Tetapi ahli politiklah yang memenjarakan mereka.
Sedikit Hormat Dan Cabaran
Untuk berlaku adil kepada KJ, kebimbangannya bukan tidak berasas. Malaysia memang mempunyai masalah berkaitan manipulasi sejarah dan penyederhanaan naratif masa lalu demi kepentingan politik.
Namun penyelesaiannya bukan dengan memalukan ahli akademik supaya lebih berani tanpa mengakui mengapa keberanian itu dihukum sejak sekian lama.
Penyelesaiannya memerlukan ahli politik, termasuk bekas menteri UMNO mengakui secara jujur apa yang dilakukan parti mereka terhadap budaya intelektual Malaysia selama puluhan tahun.
Hapuskan saki-baki budaya ISA. Lindungi kebebasan akademik secara sebenar. Berhenti menjadikan sejarah sebagai alat legitimasi politik.
Wujudkan suasana di mana seorang ahli sejarah boleh menyatakan secara terbuka bahawa kewujudan sejarah Hang Tuah masih diperdebatkan — tanpa takut kehilangan kerjaya atau menerima kunjungan polis.
Lakukan itu dahulu, KJ. Kemudian barulah minta profesor menjadi berani.
Kerana yang paling berani antara mereka sebenarnya sudah pun berani. Dan negara-negara yang dibina sistem politik anda menghancurkan mereka kerananya.
Wallahua’lam. Kebenaran mempunyai beratnya sendiri. Ia tidak memerlukan izin sesiapa untuk berdiri teguh.
***Penulis adalah Felo Tamu Kanan di Khazanah Research Institute dan juga aktivis akademik
